Boynumda Bir Dize İnci – Reyhan Yıldırım

 

IMG_1988İlk öykü ile birlikte kitabın adındaki incilerin boğazımda tek tek sıralanacağını, geçit vermez bir düğüme dönüşeceğini anlamıştım.

Bir hiç uğruna sonsuzluğa itilen hayatlar ile başlıyor kitap. Hiç uğruna akan kanlar ile yıkanıyor satırlar. Unutan insana, unutan topluma bir sesleniş Boynumda Bir Dize İnci.

Sonrasında baş rolde kadınların olduğu öyküler ile devam ediyoruz. Kadınlığa yüklenen ağır bedeller, bu bedellerin altında onu taşımaya zorlanan narin bedenlerin hikayelerini dinliyoruz. İç seslerini, umutsuzluklarını, düşlerini paylaşıyorlar bizimle.

Öykülerdeki melankolik atmosferi çok sevdim. Reyhan hanım bana katılır mı bilemem ama ben Selim İleri’yi andım onun satırlarını okurken. Belki de hüznü anlatışlarındaki o güzellikten dolayı böyle bir anımsama yaşadım. Doğanın, çevrenin detaylı ve yoğun anlatımı büyüleyici. Hemen hemen bütün öykülerde mekanın içine girmiş gibi hissediyorsunuz. Poyraz saçlarınızı savuruyor, dolunay gecenizi aydınlatıyor, uzun mavi kapılardan geçip, usul usul ferlenen mumlarının ışığında eşyalardan yayılan çam kokusunu çekiyorsunuz içinize.

En sevdiğim, en çok etkilendiğim öykü Özne-siz. Asu(de) ‘nim buğulu dünyasından çıkmak istemedim. Üstelik bu öykü yeni bir şair kattı hayatıma; Umarsız Penolepe’nin yazarı Yannis Ritsos ile tanıştım.

Ve aynı öyküden sevdiğim birkaç unutulmaz  satır :

‘’Geleneksel bir korkumuz var, anımsayalım: bazen tanrılar cezalandırırlar mutluluğu. Coşkulu  çıkışlar ve coşkulu inişler, yazgısıdır insanın. Aşk var! Aşk yok! Belki… Of, of… Aşk dediğin ne ki? ‘’

‘’Feribot, neredeyse boş. Tanrılar henüz yazılmış öyküleriyle dertop edip gönderiyorlar hayranlarını karşı kıyıya; ufak-tefek bir sarışın; bir ergen sızısı; bir kurgunun üç yüzlü kahramanı ki içlerinden biri korunmaksızın sevişmiş Apollon’un burnuyla. Üstelik nereyse eminim; verilen ne ilk, ne de son kurbanlar olacak bunlar. İnsanlık tarihi boyunca dolup taşan bütün şu sunaklar… Kara kara düşündüğüm şey şuydu; ‘ben ‘ diyeceğim biri var mı şu hayatta? ‘’

‘’Ve dostlar… ben asıl, bir öğleden sonra ve hala umutluyken, gözlerinde can çekişen kış güneşini seviyorum. Mesela kargalardan hoşlanmam. Ama bir sabah, bir karganın kara kanadına takılan güneş ışığı takılmıştı gözüme, ”İşte yaşam!’’ demiştim. Şimdi nerde olursam olayım karda kargalar için bahçeye ekmek ufalıyorum. Gerisi, hikaye! ‘’

 

İnsanlık halleri ile devam ediyor öyküler ; Küçük kaçamaklar, şehirden kaçışlar, iç dünyalarda gezintiler. Kimi zaman delirmenin eşiğindeki o ince çizgide yürüyor kahramanlar. Ve her satırda inci gibi bir dil, usta bir anlatım dikkat çekiyor.

2016’nın melankolik güzeli Boynumda Bir Dize İnci’nin  o narin kapağındaki Tim Burton kahramanlarını anımsatan mavili güzele selamlar. Ve de elbette Reyhan Yıldırım’a teşekkürler.

 

Metropol Ninnisi- Isahag Uygar Eskiciyan

0000000667703-1‘İnsan bazendir, daima değil. ‘

Son yıllarda bir çok edebi çalışmada çokca görülen, şehir insanının kalabalıktaki yalnızlığı, iş stresi, kişisel bunalım ve ne istediğini bilememe halleri, 80’li yılların unutulmazları, mazi, nostalji gibi artık klişe diyebileceğimiz konulardan bıkıp usandınız ve farklı bir tarz arıyorsanız İsahag Uygar Eskiciyan tam aradınığız isim olabilir.

Bazen gündelik yaşamın sıradanlığından sıkıldığımda Etgar Keret’in hikayelerini düşünürüm. Enteresan konulara değinir, öyküleri beklenmedik karakter ve olaylarla doludur. Sıkıcı dünyaya hareket katan, neşelendiren, düşündüren öykülerdir. Metropol Ninnisi’ni okurken Etgar Keret sık sık aklıma geldi. Benzerlik taşıdıklarından değil de, daha çok iki yazarın da kafasının nasıl çalıştığına hayran olduğumdan. Daha ilk öykü ile işte dedim, tam aradığım çılgın ruh! Arsen’in Öyküsü ile bu düşüncem artık sarsılmaz bir şekilde yerleşti belleğime. Arsen’in Öyküsü hayatta unutmayacağım birkaç öyküden biri oluverdi. Hayal gücünün sınırlarını zorlayan bir  atmosferi var öykünün. Diğer öyküler de öyle. Ama en çok bu öyküde. Tüm öykülerden tek tek bahsetmeyeceğim. Okuyunca anlayacaksınız ne demek istediğimi.

Canavar Ninnisi öyküsünde son birkaç yıldır tanık olduğumuz olayları güzelce bir araya toplamış yazar. Öyle öğüt verir, hesap sorar gibi gözünüze sokmuyor, düşün diyor, oku, unuttuklarını hatırla. ‘İnsan bazendir, daima değil. ‘Bazenlerin en güzel anlarında neler yaşadığını ve yaşatııklarını hatırla.

Espirili, sürükleyici bir dili var yazarın. Bir dost toplantısında oturmuşuz, içimizdeki en komik ( elbette en zeki ) adam anlatıyor. Zamanın nasıl geçtiğini anlamıyoruz. Bir bakmışız ninni bitmiş !

Unutmadan ekleyeyim. Dünyanın en zor sorularından biri olan ‘ tavuk mu yumurtadan çıktı, yumurta mı tavuktan? ‘ sorusunun cevabı da kitapta. Meraklılarına duyurulur.

 

Lodos Çarpması – Tuğba Gürbüz

lodos-carpmasiSıcacık bir fincan kahvemiz başucumuzda. Hava yağmurlu. Kesinlikle yağmurlu.Mevsimlerden sonbahar, ya da kış. Kanepede ayaklarımızı uzatmışız, dizlerimizin üzerinde hafif, yumuşak bir battaniye. Fonda Birsen Tezer. Ve elimizde Lodos Çarpması. Her sayfada kahvemizden bir yudum alıyoruz, koku ve tat cümbüşü kelimelerle birleşiyor, esrik bir ruh hali ile rüyalar, mektuplar, hayaller arasında bir yolculuğa çıkıyoruz.

Lodos Çarpması’na yakıştırdığım atmosfer işte böyle. Keşke böyle şiirsel bir ortamda okuma şansım olsaydı. Ama ne yazık ki şu aralar sadece hayal edebilirim. Rüzgar’lı günlerin sürprizlerine göre yaşıyorum 🙂 Ama siz kitabı böyle bir ortamda okumayı deneyin. Öykülerin sizi çıkaracağı yolculuktan daha çok keyif alacaksınız.

Tuğba Gürbüz’le facebooktan arkadaşız. Kurmaca biyografiler isimli bir blogu sayesinde tanıdım. Çok iyi çalışmaları var orada. Kitaplar, filmler, şehirler, yazarlar ve notları hakkında yazıyor. ”Nasıl yazar/ şair oldum ” başlığı altında yazarlarla söyleşi yapıyor. Onlara merak ettiklerini soruyor. Keyifli bir blog, ara sıra işten güçten kaçıp uğrayın. Güzel bir mola yeri. Bir de kızı ile okudukları kitaplar hakkında tuttuğu notları yazdığı bir blog var. O da bikipak. Deniz’in seçtiği, şimdilik annesinin okuduğu kitaplar 🙂

Tuğba hanımın yetenekleri bunlarla sınırlı değil. Ayrıca kendisi bir diş hekimi. Çanakkale’de dişleri ve yazdıkları ile ruhları tamir ediyor 🙂 Lodos Çarpması ilk kitabı. Öykülerinde en sevdiğim nokta, zaman ve mekan farklılıkları oldu. Savaşın ortasından, bir ege adasından sevdiğine mektup yazan bir asker, Paris seyahatlerini en ince detaylarına kadar hayal eden bir eş ve 1800’lü yılların Bohemya’sında yüzme derslerinden hoşlanmayan bir çocuk gibi farklı dünyalardaki karakterlere rastlıyoruz. Üstelik ülkelerin farklılığının yanında zaman konusunda da sürprizler var. Tarih içinde güzel bir gezinti. Melankolik karakterler çoğunlukta diyebilirim.

En sevdiğim iki öykü; Kremalı Patates ve Yaprak. İkisinde de mekan anlatımı çok iyi. Görsel olarak canlandırabildim onları kafamda. İki öykü de incecik, kırılgan. Cam bir şişeye koyup denize bırakalım, sonsuza dek o saflıkta kalsınlar.

İlk ve güzel bir kitap. Ardından nice güzel hikayelerin geleceğine şüphe yok. Tebrik ediyorum Tuğba Gürbüz’ü.

 

Bir Günü Bitirme Sanatı- Banu Özyürek

016_birgunubitirmesanati” Bir gün her şeyin değişeceği umuduyla ve hiçbir şeyin değişmemesinin huzuruyla yaşıyoruz. ”

Öykücünün kadını erkeği olmaz derim, öyle bilirim. Ancak kadın yazarların öykülerindeki o güzelim detayları, şu dünyada kadın olma hali üzerine lezzetli tespit ve analizleri, onları edebiyat dünyasında ayrı bir yere koyuyor bence.

Banu Özyürek’in Bir Günü Bitirme Sanatı ‘nı yeni bitirdim. Kitabı alıp kitaplığa kaldıramıyorum bir türlü. İçindeki karakterler zihnimde yaşıyor, konuşuyorlar, zaman zaman tartışıyoruz kendileriyle. Kitabın rastgele bir sayfasını açıyorum, kaldığı yerden devam ediyor film. Öykülerin hepsi birer kısa film gibi. Okurken izliyorum, izleniyorum sanki. Calvino’nun kitabında ”kadın okur” ” erkek okur”  vardı hatırlarsanız. Bu öyküleri kadın okur farklı okur. Farklı izler. Farklı yaşar. Senin işin zor erkek okur. Bakacağın pencere buğulu. İstediğin kadar netlik ayarı yap, kadın okurla aynı fotoğrafı çekemezsin. Ve sen kadın okur, bu öyküleri okuyup da hala samimiyetsiz gemiler yüzdürüyorsan küçük denizinde, bizden değilsin!

Tadı damağımda lezzetli izler bırakan öykülerin yenileri çok yakında gelir umarım. Kitap hakkında aldığım bu notları henüz yazmadan daha bu sabah facebook aleminde küçük bir tartışmaya şahit oldum. Değerli öykücümüz Ahmet Büke, Banu Özyürek’in kitabını okumuş beğenmiş olmalı ki, mütevazi bir fotoğrafla kendi naçizane yorumunu belirtmiş: ”iyi kadın öykücüler daha da artsın” gibi bir yorumdu. Sanırım sonradan alevlenen tartışma yüzünden silmiş. Çünkü buradaki ”kadın” kelimesi yüzünden konu bambaşka yerlere varmış. Hayretle okudum yorumları. Ahmet Büke’nin demek istediği, yani benim anladığım, kadın kaleminin, anlatımının yarattığı fark. Bir kadın yazabilir  bu güzellikteki öyküleri. Hangi erkek yazar ”Yara’yı yazabilir, düşünün siz de okuyunca. Öykünün cinsiyeti yoktur, kadın erkek ayrımı yoktur, doğrudur da, kalem farkı vardır bence. Hormonlar ve onların tetiklediği duyguların kaleme kağıda  yansıması farklıdır. Bazen yazarını bilmeden okuduğumuz bir öykünün kimin kaleminden çıktığını anlayamayız. Bu bence öykünün ruhu ile ilgili :))

Sevgili yazar; tüm kalbi buzdan doktorlara gönderdiğin o tatlı selamı alkışlıyorum. Dünya tombul melek hemşirelerle çok güzel. Ve böyle güzel öykülerle ve öykücülerle  dünya daha da güzel bir yer olacak.

Seçilmiş Öyküler – Stefan Zweig

secilmis-oykuler-672673-Front-1Stefan Zweig’in öyküleri biçim olarak günümüz öykülerinden büyük farkla ayrılıyor.Ayrıntıların baskın olduğu uzun öykülerinde insan ruhu ve davranışlarının, sıradan ve sıradışı olaylar karşısında geçirdiği başkalaşımı çok iyi aktarıyor.

Doğa, öykülerde bir ressamın tablosundaki ögeleri fırça darbeleriyle belirginleştirmesi gibi yavaş yavaş, renkli ve canlı bir kahraman olarak öne çıkıyor. Örneğin perdeyi havalandıran, ağaçları titreten rüzgar tüm ihtişamıyla hissediliyor. Kadın ve Doğa öyküsünde insanın doğa ile bütünleşmesi çok güzel anlatılmış.

Öykülerin ortak özelliklerinden biri de yoğun detay içermelerinin yanısıra, tüm bu detayların rahatsız edici olmaktan uzak, aksine okudukça tabloyu gözümüzde netleştiren özellik taşımaları. Böylece olay, mekan ve kahramanlar zihnimizde kolayca canlanıyor ve en küçük mimikleri bile gözümüzden kaçmıyor. Bir çift kocaman göz anlatıyor sanki öyküleri. Biz de onun penceresinden güvenle ve huzurla bakıyoruz.

Öykü okurunu, kısa öykü sevenler, uzun öykü sevenler diye kategoriye ayırmak ( bir de eleştirmek için okuyan kesim var, o da başka bir yazının konusu olacak kadar geniş )  bana çok doğru gelmiyor. Ancak  Zweig’in öykülerini okuyacak okur uzun ve detaylı öykü sever kategorisine girer gibi. Bir kere detayları sevmelisiniz. Uzun uzun olaysız sayfalarda gezinirken pes etmemelisiniz. Yazara güvenmelisiniz. Ama bazen bu güven durumu da okumamızı kolaylaştırmıyor. Yazarın yayınlanmış tüm öykülerini okuyup bir seçki oluşturmam istense bu kitaptaki öyküleri seçer miydim emin değilim. Zweig’e olan hayranlığımı ve onun için yarattığım dokunulmazlık kalkanını bir an için yok saysam, birkaç öyküyü bu seçkiden çıkarırdım. Örnek olarak Fantastik Gece öyksünü verebilirim.

Öykülerin çoğunda mutsuz, hayatla savaşta kaybeden olmuş, yaşamak içn nedeni kalmayan kahramanlar var. Birkaçında  kahramanlar intiharı seçiyor. Çeşitli ölümler hikayeleşiyor.

En sevdiğim öyküler olarak; Kitapçı Mendel ve Amok Koşucusu’nu söyleyebilirim. Kitap ciltli ve çevirisi çok iyi. Zweig severler için güzel bir seçki.

Bir Nedene Sunuldum

semih1Daha önce Yalçın Tosun’a an’ların sihirbazı benzetmesini yakıştırmıştım. Bu kitabıyla da, insan hayatının o kimsenin farkında olmadığı şeffaf ve bir o kadar mahrem anlarının, kısacık bir zaman diliminde asılı kalmış, boğazda düğümlenmiş hallerini duygulara bölerek anlatıyor. Duyguları parça parça yapıyor, her öyküde hepsine uygun birer ruh seçiyor. Utanç, pişmanlık, sevgi, öfke, aşk, nefret, kıskançlık, keder, arzu hepsi narin kahramanlarının  kısacık hayat dilimlerinde baş rol oyunuyor.

Öyküleri gazete makalesi gibi okuyup geçmeyiniz. Öyküdeki mekana misafir olunuz, kahramanın ikram ettiği duyguyu üzerinize yakışacak mı diye denemekten korkmayınız. An’a bırakınız kendinizi. Ancak o zaman anlayabilirsiniz öykünün sırrını.

Türk edebiyatında farklı bir yeri var Yalçın Tosun öykülerinin. Bir ruhun penceresinden içeriye bir kaçamak bakış atmışsınız, sahibine her an yakalanacakmışsınız tedirginliği yaratıyor okuyucuda. Damakta bıraktığı kekremsi tad, hafızada uzun zaman varlığını koruyor. Bir sonraki kitaba kadar o duygu içinizde bir yerlerde yaramaz bir çocuk gibi koşup oynuyor.

Ölüm Sinekleri

Son günlerde evdeki sinek sayısının arttığını gözlemliyorum. Evin her köşesinde karşıma çıkıyorlar. Bazen burnuma, kulağıma, dudağımın ucuna bile konmaya cesaret ediyorlar. Sehpadaki beyaz örtüde, buzdolabının kapağında, küçük beyaz bibloların üzerinde sarımsı küçük lekeler görüyorum. Ve bunların ne olduğunu beynime fısıldayan pislik tanrısı içimde kusma isteği yaratıyor. Özellikle yaz aylarında evde hep sinek olurdu. Bunu inkar edemem. Ama son zamanlarda sayılarının artmış olması beni çok korkutuyor. Ya bir yerde okumuştum ya da izlemiştim (ya da ara sıra yaptığım gibi kendimce anılar da uyduruyor olabilirim) sineklerin çoğalması orada ölümü yaklaşmış bir varlığa işaretmiş. İşte beni korkutan bu. Çünkü bu lanet olası apartman dairesinde benden başka yaşayan yok. Ne sahte dostluğuyla bacaklarıma sürtünen bir kedim ne de küçük cam denizinin içinde ölümcül daireler çizen bir balığım var. Şayet ölüm kapıdaysa, ziyaret edeceği bir ben varım. Ve geldiğinde yalnız olacağım için cansız bedenime bir tek bu sinekler sahip çıkacak. Acımasızca dolaşacaklar içimde. Yumurta bırakacaklar, üreyecekler. Bir zamanlar yalnızca benim olan bu daireyi istila edecekler. Ve hep o dedektif dizilerindeki gibi, pis kokudan rahatsız olan bir komşumun ihbarı üzerine polisler gelecek kapıya. Komşuluk ilişkileri böyle bu günlerde. Bir tuhaflık olduğunda merak ederler seni.
Aslında son günlerde kendimde bazı tuhaflıklar hissettim. Ellerim örneğin; donuk bir renk çöktü üzerlerine. Tırnaklarım daha mor, damarlarım daha belirgin sanki. Damarların içinden mürekkep nehirleri akıyor. Ya yüzüme ne demeli. Göz altlarım ucu körelmiş kalemle oyulmuş gibi. Kurşuni gölgeler var çevresinde. Sanki yanlış kelimelerle dolmuşlar da adi bir silgiyle yok etmeye çalışırken iyice girmişler birbirlerine. İnsanın göz altına da nasıl bir kelime yakışırsa artık. Gece? Bulut? Şiir. Ah en güzeli şiir oldu. Ama şiir gri renkle yan yana olmamalı. Buldum en uygun kelimeyi; melal. Hüzün çukurları adını verebilirim o koyu çukurlara.
Saçlarım… Zemheri ayazında kalmış da kristaller düşmüş üzerlerine. Şairin kan gülleri, ak güller olmuş, buzdan çiçeklerle dolmuş saçlarım. Bir koku yayılıyor bedenimden. Nemli toprak kokusu gibi. Çürük yumurta kokusu geliyor başka bir yerden. Ara ara içeriye doluyor, duvarlara çarpıp iyice yerleşiyor. Bunlar hep ölümün alametleri. Bir de komşunun köpeği günlerdir uluyor. İçin için, bir derdi var gibi. Annem ‘’iyiye işaret değil bu’’ derdi burada olsaydı. Evet, iyiye değil, ölüme işaret. Sinekler de, köpek de. Bir baykuş kaldı damıma konmayan. O da belki konmuştur, hatta hala oradadır da ben göremiyorumdur olduğum yerden. Muhakkak oradadır ve garip şeyleri merek eden komşularım da görüyordur eminim. Perde arkasından süzüp etrafı, tahtaya vuruyorlardır işaret parmaklarının arkasını, eminim.
Günlerdir her sabah gözümü aynı dünyada açmak bir nevi rahatlatıyor beni. Ölümden korktuğumdan değil, yabancı bir yere gitmenin vereceği tedirginlikten. Ama insan yaşamaya alıştığı gibi ölüme de alışır değil mi? Şu kanepede oturdum öylece ölümü bekliyorum. Hazır mıyım bilmiyorum? İnsan bilmediği bir şeye nasıl hazır hisseder ki kendini. İşaretleri takip ediyorum yalnızca. Bir de ölüm sineklerini.
Kapı çalıyor…
Bir kramp saplanıyor kalbime. Ölüm böyle bir şey mi yoksa. Aniden gelen bir kramp ve karanlık… Hayır, kapı hala çalıyor ve henüz sert zemine yığılmamışım. Ölümse ısrarcı. Hala basıyor zile. Ölümün parmakları olduğunu bilmiyordum diyorum kendi kendime. Bir bedeni var mıdır onun da? Tüm bu düşünceler içinde kapıya yöneliyorum. Hazırım onu içeriye almaya. Ama annem beliriyor aniden karşımda. Elinde tavus kuşu desenli yelpazesiyle, ‘’Off bu ne sıcak, şu sizin yan binada patlayan kanalizasyon ne zaman tamir edilecek, leş gibi kokuyor her yer. Sinek de yapar bu. ‘’ diyerek içeriye adım atıyor. Evdeki tüm sinekler aklıma saplanıyor.

 

http://oykugunlukleri.wordpress.com/