Metropol Ninnisi- Isahag Uygar Eskiciyan

0000000667703-1‘İnsan bazendir, daima değil. ‘

Son yıllarda bir çok edebi çalışmada çokca görülen, şehir insanının kalabalıktaki yalnızlığı, iş stresi, kişisel bunalım ve ne istediğini bilememe halleri, 80’li yılların unutulmazları, mazi, nostalji gibi artık klişe diyebileceğimiz konulardan bıkıp usandınız ve farklı bir tarz arıyorsanız İsahag Uygar Eskiciyan tam aradınığız isim olabilir.

Bazen gündelik yaşamın sıradanlığından sıkıldığımda Etgar Keret’in hikayelerini düşünürüm. Enteresan konulara değinir, öyküleri beklenmedik karakter ve olaylarla doludur. Sıkıcı dünyaya hareket katan, neşelendiren, düşündüren öykülerdir. Metropol Ninnisi’ni okurken Etgar Keret sık sık aklıma geldi. Benzerlik taşıdıklarından değil de, daha çok iki yazarın da kafasının nasıl çalıştığına hayran olduğumdan. Daha ilk öykü ile işte dedim, tam aradığım çılgın ruh! Arsen’in Öyküsü ile bu düşüncem artık sarsılmaz bir şekilde yerleşti belleğime. Arsen’in Öyküsü hayatta unutmayacağım birkaç öyküden biri oluverdi. Hayal gücünün sınırlarını zorlayan bir  atmosferi var öykünün. Diğer öyküler de öyle. Ama en çok bu öyküde. Tüm öykülerden tek tek bahsetmeyeceğim. Okuyunca anlayacaksınız ne demek istediğimi.

Canavar Ninnisi öyküsünde son birkaç yıldır tanık olduğumuz olayları güzelce bir araya toplamış yazar. Öyle öğüt verir, hesap sorar gibi gözünüze sokmuyor, düşün diyor, oku, unuttuklarını hatırla. ‘İnsan bazendir, daima değil. ‘Bazenlerin en güzel anlarında neler yaşadığını ve yaşatııklarını hatırla.

Espirili, sürükleyici bir dili var yazarın. Bir dost toplantısında oturmuşuz, içimizdeki en komik ( elbette en zeki ) adam anlatıyor. Zamanın nasıl geçtiğini anlamıyoruz. Bir bakmışız ninni bitmiş !

Unutmadan ekleyeyim. Dünyanın en zor sorularından biri olan ‘ tavuk mu yumurtadan çıktı, yumurta mı tavuktan? ‘ sorusunun cevabı da kitapta. Meraklılarına duyurulur.

 

Lodos Çarpması – Tuğba Gürbüz

lodos-carpmasiSıcacık bir fincan kahvemiz başucumuzda. Hava yağmurlu. Kesinlikle yağmurlu.Mevsimlerden sonbahar, ya da kış. Kanepede ayaklarımızı uzatmışız, dizlerimizin üzerinde hafif, yumuşak bir battaniye. Fonda Birsen Tezer. Ve elimizde Lodos Çarpması. Her sayfada kahvemizden bir yudum alıyoruz, koku ve tat cümbüşü kelimelerle birleşiyor, esrik bir ruh hali ile rüyalar, mektuplar, hayaller arasında bir yolculuğa çıkıyoruz.

Lodos Çarpması’na yakıştırdığım atmosfer işte böyle. Keşke böyle şiirsel bir ortamda okuma şansım olsaydı. Ama ne yazık ki şu aralar sadece hayal edebilirim. Rüzgar’lı günlerin sürprizlerine göre yaşıyorum 🙂 Ama siz kitabı böyle bir ortamda okumayı deneyin. Öykülerin sizi çıkaracağı yolculuktan daha çok keyif alacaksınız.

Tuğba Gürbüz’le facebooktan arkadaşız. Kurmaca biyografiler isimli bir blogu sayesinde tanıdım. Çok iyi çalışmaları var orada. Kitaplar, filmler, şehirler, yazarlar ve notları hakkında yazıyor. ”Nasıl yazar/ şair oldum ” başlığı altında yazarlarla söyleşi yapıyor. Onlara merak ettiklerini soruyor. Keyifli bir blog, ara sıra işten güçten kaçıp uğrayın. Güzel bir mola yeri. Bir de kızı ile okudukları kitaplar hakkında tuttuğu notları yazdığı bir blog var. O da bikipak. Deniz’in seçtiği, şimdilik annesinin okuduğu kitaplar 🙂

Tuğba hanımın yetenekleri bunlarla sınırlı değil. Ayrıca kendisi bir diş hekimi. Çanakkale’de dişleri ve yazdıkları ile ruhları tamir ediyor 🙂 Lodos Çarpması ilk kitabı. Öykülerinde en sevdiğim nokta, zaman ve mekan farklılıkları oldu. Savaşın ortasından, bir ege adasından sevdiğine mektup yazan bir asker, Paris seyahatlerini en ince detaylarına kadar hayal eden bir eş ve 1800’lü yılların Bohemya’sında yüzme derslerinden hoşlanmayan bir çocuk gibi farklı dünyalardaki karakterlere rastlıyoruz. Üstelik ülkelerin farklılığının yanında zaman konusunda da sürprizler var. Tarih içinde güzel bir gezinti. Melankolik karakterler çoğunlukta diyebilirim.

En sevdiğim iki öykü; Kremalı Patates ve Yaprak. İkisinde de mekan anlatımı çok iyi. Görsel olarak canlandırabildim onları kafamda. İki öykü de incecik, kırılgan. Cam bir şişeye koyup denize bırakalım, sonsuza dek o saflıkta kalsınlar.

İlk ve güzel bir kitap. Ardından nice güzel hikayelerin geleceğine şüphe yok. Tebrik ediyorum Tuğba Gürbüz’ü.

 

Bir Günü Bitirme Sanatı- Banu Özyürek

016_birgunubitirmesanati” Bir gün her şeyin değişeceği umuduyla ve hiçbir şeyin değişmemesinin huzuruyla yaşıyoruz. ”

Öykücünün kadını erkeği olmaz derim, öyle bilirim. Ancak kadın yazarların öykülerindeki o güzelim detayları, şu dünyada kadın olma hali üzerine lezzetli tespit ve analizleri, onları edebiyat dünyasında ayrı bir yere koyuyor bence.

Banu Özyürek’in Bir Günü Bitirme Sanatı ‘nı yeni bitirdim. Kitabı alıp kitaplığa kaldıramıyorum bir türlü. İçindeki karakterler zihnimde yaşıyor, konuşuyorlar, zaman zaman tartışıyoruz kendileriyle. Kitabın rastgele bir sayfasını açıyorum, kaldığı yerden devam ediyor film. Öykülerin hepsi birer kısa film gibi. Okurken izliyorum, izleniyorum sanki. Calvino’nun kitabında ”kadın okur” ” erkek okur”  vardı hatırlarsanız. Bu öyküleri kadın okur farklı okur. Farklı izler. Farklı yaşar. Senin işin zor erkek okur. Bakacağın pencere buğulu. İstediğin kadar netlik ayarı yap, kadın okurla aynı fotoğrafı çekemezsin. Ve sen kadın okur, bu öyküleri okuyup da hala samimiyetsiz gemiler yüzdürüyorsan küçük denizinde, bizden değilsin!

Tadı damağımda lezzetli izler bırakan öykülerin yenileri çok yakında gelir umarım. Kitap hakkında aldığım bu notları henüz yazmadan daha bu sabah facebook aleminde küçük bir tartışmaya şahit oldum. Değerli öykücümüz Ahmet Büke, Banu Özyürek’in kitabını okumuş beğenmiş olmalı ki, mütevazi bir fotoğrafla kendi naçizane yorumunu belirtmiş: ”iyi kadın öykücüler daha da artsın” gibi bir yorumdu. Sanırım sonradan alevlenen tartışma yüzünden silmiş. Çünkü buradaki ”kadın” kelimesi yüzünden konu bambaşka yerlere varmış. Hayretle okudum yorumları. Ahmet Büke’nin demek istediği, yani benim anladığım, kadın kaleminin, anlatımının yarattığı fark. Bir kadın yazabilir  bu güzellikteki öyküleri. Hangi erkek yazar ”Yara’yı yazabilir, düşünün siz de okuyunca. Öykünün cinsiyeti yoktur, kadın erkek ayrımı yoktur, doğrudur da, kalem farkı vardır bence. Hormonlar ve onların tetiklediği duyguların kaleme kağıda  yansıması farklıdır. Bazen yazarını bilmeden okuduğumuz bir öykünün kimin kaleminden çıktığını anlayamayız. Bu bence öykünün ruhu ile ilgili :))

Sevgili yazar; tüm kalbi buzdan doktorlara gönderdiğin o tatlı selamı alkışlıyorum. Dünya tombul melek hemşirelerle çok güzel. Ve böyle güzel öykülerle ve öykücülerle  dünya daha da güzel bir yer olacak.

Seçilmiş Öyküler – Stefan Zweig

secilmis-oykuler-672673-Front-1Stefan Zweig’in öyküleri biçim olarak günümüz öykülerinden büyük farkla ayrılıyor.Ayrıntıların baskın olduğu uzun öykülerinde insan ruhu ve davranışlarının, sıradan ve sıradışı olaylar karşısında geçirdiği başkalaşımı çok iyi aktarıyor.

Doğa, öykülerde bir ressamın tablosundaki ögeleri fırça darbeleriyle belirginleştirmesi gibi yavaş yavaş, renkli ve canlı bir kahraman olarak öne çıkıyor. Örneğin perdeyi havalandıran, ağaçları titreten rüzgar tüm ihtişamıyla hissediliyor. Kadın ve Doğa öyküsünde insanın doğa ile bütünleşmesi çok güzel anlatılmış.

Öykülerin ortak özelliklerinden biri de yoğun detay içermelerinin yanısıra, tüm bu detayların rahatsız edici olmaktan uzak, aksine okudukça tabloyu gözümüzde netleştiren özellik taşımaları. Böylece olay, mekan ve kahramanlar zihnimizde kolayca canlanıyor ve en küçük mimikleri bile gözümüzden kaçmıyor. Bir çift kocaman göz anlatıyor sanki öyküleri. Biz de onun penceresinden güvenle ve huzurla bakıyoruz.

Öykü okurunu, kısa öykü sevenler, uzun öykü sevenler diye kategoriye ayırmak ( bir de eleştirmek için okuyan kesim var, o da başka bir yazının konusu olacak kadar geniş )  bana çok doğru gelmiyor. Ancak  Zweig’in öykülerini okuyacak okur uzun ve detaylı öykü sever kategorisine girer gibi. Bir kere detayları sevmelisiniz. Uzun uzun olaysız sayfalarda gezinirken pes etmemelisiniz. Yazara güvenmelisiniz. Ama bazen bu güven durumu da okumamızı kolaylaştırmıyor. Yazarın yayınlanmış tüm öykülerini okuyup bir seçki oluşturmam istense bu kitaptaki öyküleri seçer miydim emin değilim. Zweig’e olan hayranlığımı ve onun için yarattığım dokunulmazlık kalkanını bir an için yok saysam, birkaç öyküyü bu seçkiden çıkarırdım. Örnek olarak Fantastik Gece öyksünü verebilirim.

Öykülerin çoğunda mutsuz, hayatla savaşta kaybeden olmuş, yaşamak içn nedeni kalmayan kahramanlar var. Birkaçında  kahramanlar intiharı seçiyor. Çeşitli ölümler hikayeleşiyor.

En sevdiğim öyküler olarak; Kitapçı Mendel ve Amok Koşucusu’nu söyleyebilirim. Kitap ciltli ve çevirisi çok iyi. Zweig severler için güzel bir seçki.

Bir Nedene Sunuldum

semih1Daha önce Yalçın Tosun’a an’ların sihirbazı benzetmesini yakıştırmıştım. Bu kitabıyla da, insan hayatının o kimsenin farkında olmadığı şeffaf ve bir o kadar mahrem anlarının, kısacık bir zaman diliminde asılı kalmış, boğazda düğümlenmiş hallerini duygulara bölerek anlatıyor. Duyguları parça parça yapıyor, her öyküde hepsine uygun birer ruh seçiyor. Utanç, pişmanlık, sevgi, öfke, aşk, nefret, kıskançlık, keder, arzu hepsi narin kahramanlarının  kısacık hayat dilimlerinde baş rol oyunuyor.

Öyküleri gazete makalesi gibi okuyup geçmeyiniz. Öyküdeki mekana misafir olunuz, kahramanın ikram ettiği duyguyu üzerinize yakışacak mı diye denemekten korkmayınız. An’a bırakınız kendinizi. Ancak o zaman anlayabilirsiniz öykünün sırrını.

Türk edebiyatında farklı bir yeri var Yalçın Tosun öykülerinin. Bir ruhun penceresinden içeriye bir kaçamak bakış atmışsınız, sahibine her an yakalanacakmışsınız tedirginliği yaratıyor okuyucuda. Damakta bıraktığı kekremsi tad, hafızada uzun zaman varlığını koruyor. Bir sonraki kitaba kadar o duygu içinizde bir yerlerde yaramaz bir çocuk gibi koşup oynuyor.

Film ve Dizilerde Edebiyata Rastlayınca

 

10628457_1478591499060819_1650313878918604260_nDaha önce İçinde Okumak- Yazmak Geçen Filmler dosyası ile edebiyata yakın duran, izlerken okumak hevesimizi arttıran filmlerden bahsetmiştim. Bu kez izlediğimiz film ve dizilerde karakterlerin okuduklarına odaklanalım istedim. Yönetmenin ya da senaristin ince düşünülmüş fikirlerle yerleştirdikleri kitaplar mı bunlar? İzlediğimiz sahne, içindeki karakter, okuduğu kitap ile ilgili mi? Ya da çok derin anlamlar yüklenmeden daha hafif amaçlara mı hizmet ediyor bu durum? İnternette biraz araştırma yapınca benim gibi düşünenlere rastladım. Ame ne yazık ki hiç biri türkçe tartışmalar değil. Örneğin yukarıdaki fotoğrafta Sawyer 3. sezonun bir bölümünde Ayn Rand- Hayatın Kaynağı’nı okuyor. Bu konu üzerine bir forumda ilginç tartışmalar okudum. Kitaptaki karekterlerle dizideki karakterleri kıyaslamaları farklı yorumlar içeriyor. Merak edenler için link burada. 

Bir diziyi izlerken ya da filmi seyrederken karakterlerin ne yaptıkları, ne giydikleri, davranışları, konuşmaları, meslekleri hikaye ile ilgili. Peki ya okudukları kitaplar? İzlerken sadece bakıyor muyuz, ayrıntılara anlam yükleyerek izlediğimizin bize ne verdiğini düşünüyor muyuz? Tartışıyor muyuz sonrasında?

Bu yazı biraz da kafamızı karıştırsın, bir daha izlerken farklı düşünelim, görmeye anlamaya çalışalım. Belki ortaya ilginç tartışmalar çıkar, ne dersiniz?

Aşağıdaki listenin oluşabilmesi için izledikleri filmlerden kareleri paylaşan arkadaşlara teşekkürler 🙂

Desktop12Don Draper bulunduğu yere kendi çabalarıyla gelmiş bir karakter. Mesleğinde merdivenleri hızla tırmanırken arada sırada düşüşlerine de tanık olduk ama hiçbir zaman takım elbiseli  halinden ve jöleli saçlarından ödün vermedi. Dizide en çok kitap okurken gördüğüm karekter olması nedeniyle bu yazıda ilk sıralarda yer almayı hak etti. Sawyer’in giriş karakteri olması sırf okuduğu kitaptan dolayı tarafımca torpilli olmasından. Yoksa Don daha çok puanı olan karakter 🙂 Don’un okuduğu kitaplar; Leon Uris- Exodus , Philip Roth- Portnoy’un Feryadı, Frank O’Hara- Meditations In An Emergency, Dante – İlahi Komedya İnferno ve Charlotte Perkins Gilman – The Yellow Wallpaeper. Bu arada patronlardan Bert Cooper da sıkı bir Ayn Rand hayranıydı.

Chris Wilton, bir Woody Allen filmi olan Match Point’te The Cambridge Companion to Dostoevsky okuyor:

tumblr_lnfq45qhQm1qkv74mo1_500Sevimli film Little Miss Sunshine’da, konuşma orucu tutan Dwayne Nietzsche‘den Böyle Buyurdu Zerdüşt’ü okuyor:

dwayneWanda Adında Bir Balık’da Otto karakteri de  Nietzsche okuyor:

tumblr_n0oj5tzZ4j1tre84mo1_400Moonrise Kingdom’da Suzy Bishop  Shelly and the Secret Universe’i okuyor: (Kitap gerçekten var mı yoksa film için mi tasarlanmış o bilgiye ulaşamadım.)

mk-11Tesadüf filminde Sarah Thomas ( Kate Beckinsale) Kolera Günlerinde Aşk’ı okurken görünüyor :

Marquez-5001Colorado dağlarında bir otele kış ayında göz kulak olmakla görevli Jack Torrance ailesiyle beraber burada korkunç bir cinnetin ortasında kalır. Anne Wendy Torrance oğluyla kahvaltı yaparken J.D Salinger ‘dan Çavdar Tarlasında Çocuklar’ı okuyor:

Shining_011PyxurzConspiracy Theory’de Jerry ( Mel Gibson) da saplantılı bir şekilde hep bu  kitabı okuyor; Çavdar Tarlasında Çocuklar

bb4a6-juliaandmel

 Rectify dizisinde Amantha,  Nassim Nicholas Taleb‘in Black Swan –The Impact of the Highly Improbable adlı kitabını okuyor. Türkçeye Siyah Kuğu- Olasılıksız Görünenin  Etkisi olarak çevrilmiş.

tumblr_n8lk2jOpjB1rm9irpo1_500

 

 

 

 

 

 

 

 

Karakterlerin bol bol kitap okudukları film My Afternoons With Margueritte ‘da, sevimli teyzemiz Margueritte okuma bilmeyen Germain’e Albert Camus’un Veba kitabını okuyor.

11İç savaşın eşiğindeki Bougainville Adası’ndaki yerli öğrencilere öğretmenlik yapan Bay Watts, çocuklara Dickens’ın ‘Büyük Umutlar’ını okuyor:

Mr-Pip-2.0-569x380

Killing Season’da Robert De Niro For Whom The Bell Tolls, Çanlar Kimin İçin Çalıyor’u okuyor. De Niro’yu kitabı okurken gösteren bir görsel bulamadım ama elinde kitaplı tek fotoğrafı olan bununla yetinelim:

deniropostersmallervOnur Ünlü’nün tartışmalara konu olan  Sen Aydınlatırsın Geceyi filminde Duvarların arkasını gören ilginç karakter Cemal, eşini onu aldattığını düşündüğü için döver. Sonra özür dilemek için ona Shakespeare’in “Sonet”lerini alır ve okur;

0000441253-610x2506894320-21970Only Lovers Left Alive’da Eve, Detroit’e yolculuk ederken bavuluna kitaplar koyar. Bunların içinde Don Kişot ve Elif Şafak’ın Aşk’ı da vardır. Eve’in kütüphanesinden kitaplar:

only-lovers-left-alive02book5Bavulundaki ve kitaplığındaki kitapları anlatan ayrıntılı bir yazı okumak isteyenleri şuraya alalım.

Uzun soluklu tv dizisi Ezel’de zaman zaman kitapların bahsi geçti. Ezel’in kardeşi Mert, Hakan Günday’ın Kinyas ve Kayra’sını okurken göründü bir bölümde. Diğer bölümlerde adı geçen kitapları bir blogcu arkadaşımız listelemiş. Merak edenler buradan okuyabilirler.

The Avengers’daki Loki karakterinin kitaplığında da ilginç kitaplar var. Marcel Proust’un Kayıp Zamanın İzinde, The Prison Notebooks, ve de The Allegory of the Cave.

tumblr_inline_mt0vgrQS8d1qz4rgpVe son olarak Bernhard Schlink’in aynı adlı kitabından filme uyarlanan The Reader filminde Michael’in Hannah’a okuduğu kitaplar; The Odyssey, Çehov’dan The Lady with the Dog, Friedrich Schiller’dan Intrigue and Love, Gotthold Lessing’den  Emilia Galotti.

Desktop13

 

 

 

Maviyse Güzeldi – Betül Yeniçeri

maviyse4 Sahaf Kitap nette takip ettiğim kültür sanat ve edebiyat haberleri yayımlayan bir blog. Arada sırada yazarı Betül Yeniçeri ile twitter üzeirnden paylaşımlarımız olmuştu. Öykü Günlükleri    ‘ni takip ediyor ve bize geri dönüşlerde bulunup fikrini söylüyordu. Bloglar arası bu iletişim ile aramızda bir dostluk başladı. Sahaf Kitap sayfalarında bir gün Yaşama isimli bir öyküyle  karşılaştığımda çok şaşırdım. Yazdığını bilmiyordum. Aslında hakkında bilmediğim daha çok şey vardı. Yıllardır biriktirdiği şiirleri vardı. Ve bir gün onları yayımlamaya karar verdi. Bir şiir kitabına en çok yakışacak isimlerden biriyle çıktı karşımıza : ” Maviyse Güzeldi ”

Maviyse Güzeldi, içinde hüzün, özlem, içsel hesaplaşma, umudu arayış ve an’dan kaçış üzerine ruh akışlarından oluşuyor. Kitabın kapağında mavi bir odada banyo yapan yalnız bir kadın var. Sanki şiirlere bir sesleniş bu resim. Kadın kendini değil, ruhunu yıkıyor. Şiirler de  ruhumuzu arıtan büyülü dizelerden oluşmaz mı?

Betül Yeniçeri’nin blog yazılarının yanı sıra çeşitli dergilerde de yayımlanmış eserleri var. Basılı yayının dışında internet ortamında da bazı şiirlerini okumak mümkün. Antoloji.com adresinden son eklediği şiirlerini okuyabilirsiniz. Özellikle en son eklenenlerden ”İzin Verirsen Eğer ” ve ”Çilemiz” şiirleri benim en beğendiklerimden.

Yazarın izniyle kitaptan en sevdiklerimden biri olan ”Adres” şiirini burada paylaşıyorum:

Adres

Adresim var hiç olmazsa

Şöyle iki kelime yan yana geldi

Göz dolduracak, ağızlar dolacak

 

Belli belirsiz bir mırıltı

İyiyim diyorum

Takvim yapraklarına geçebilirim

Oradan saatlere

Ve bir yılı tüketirim

Yıllar birikir

Unuturum saymayı

Bir uçurumdan düşerim

Eylem tamamlanmaz

Sonzsuzlarca düşmek, takvim, saat

Şimdi…

Betül Yeniçeri

 

Betül Yeniçeri, Maviyse Güzeldi – Kurgu Kültür Merkezi Yayınları